ОТБАСЫ: ЗАҢ ҚАТАЛ, ЗАРДАБЫНА КІМ ЖАУАПТЫ?
Фото: IaNews.kz со
Елімізде отбасы заңы қатаңдатылып, зорлық-зомбылыққа қарсы нақты талаптар, қылмыстық кодекске енгізілгелі жанұясына жапа көрсететіндердің жазасы ауырлады. Жаңа конституцияда отбасы заңы қалай қорғалған? Мамандар не дейді? Көпшіліктің сауалына жауап іздеп көрдік.
БҰҰ статистикасына сүйенсек, жыл сайын 400 әйел күйеуінің қолынан қаза тауып, 327 әйел мүгедек болып қалады екен. Шын мәнісінде, бұл – ғаламдық трагедия. Ресми деректерге назар аударсақ, аудан төңірегінде соңғы жылдары зорлық-зомбылыққа қатысты істер артқаны байқалады. Өткен жылы 33 отбасында іс тіркелсе, биылғы жылдың алғашқы үш айында 48 шағым түсті. Шын мәнінде бұл көрсеткіш әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Себебі көптеген әйелдер «ұят болады», «балалар үшін шыдаймын» деген түсінікпен құқық қорғау органдарына жүгінбей, бар ауыртпалықты үнсіз көтереді.
Қоғамда «әйеліне бір рет қол көтерген еркек оны тағы қайталайды» деген сөз бар. Өкінішке қарай, бұл шындыққа айналып отыр. Алғашында жай ғана дау-дамайдан басталған жанжал бірте-бірте психологиялық қысымға, кейін физикалық зорлыққа ұласады. Ең қауіптісі – мұндай жағдайдың қалыпты нәрсе ретінде қабылдана бастауы. Кейбір әйелдер үшін шыдау – міндет, үнсіздік – тәрбие, ал жанұяны сақтау – ана ретіндегі жауапкершілік сияқты көрінеді. Бірақ дәл осы көзқарас зорлықтың жалғасуына жол ашады.
Мәселенің түп-төркініне үңілсек, оның тамыры тәрбиеде жатқанын аңғарамыз. Қыз баланы кішкентайынан «жат жұрттықсың», «бәріне төзуің керек» деп өсірсек, ұл балаға «сен еркексің», «саған бәрі болады» деген түсінік сіңіреміз.
Осындай теңсіздік кейін отбасында құрметтің жоғалуына, ақыр соңында күш көрсетуге әкеледі. «Ер азамат әйелден бір саты жоғары тұрады» деген таптаурын түсінік қоғамда шынайы мазмұнда қабылдануы тиіс. Бұл жерде ер азамат мықты қорған деген ұғым биік. Отбасы – біреудің үстемдік ету алаңы емес, ол – өзара құрмет пен жауапкершілікке негізделген орта.
Жаңақорған ауданы полиция бөлімінің қоғамдық қауіпсіздік бөлімшесінің отбасылық-тұрмыстық, зорлық-зомбылыққа қарсы-күрес тобының аға инспекторы, полиция капитаны Айым Сыздықованың айтуынша, тұрмыстық зорлық көрсететін кейбір адамдардың әрекеті психологиялық ауытқулармен де байланысты болуы мүмкін. Айымгүл Жолдасқызы мұндай адамдардың үнемі агрессияда жүретінін, жақындарының қуанышын қабылдай алмайтынын, кейде өз әрекетін түсіндіре алмайтынын айтады. Кей жағдайда бұл шизофрения секілді дерттердің белгісі болуы ықтимал. Алайда қандай жағдайда зорлық-зомбылықты ақтауға
ешқандай себеп жоқ.
Жаңақорған ауданында да тұрмыстық жанжалдардың негізгі себептері ретінде әлеуметтік қиындықтар, жұмыссыздық, алкогольге тәуелділік және құқықтық сауаттың төмендігі аталады. Әсіресе ауылдық жерлерде мәселе жабық күйінде қалып қояды. Көпшілік «отбасының абыройы» үшін шындықты жасыруды жөн көреді. Бірақ жасырын жара жазылмайды, керісінше асқына түседі.
Зорлық-зомбылық тек физикалық әрекетпен шектелмейді. Ол – психологиялық қысым, қорқыту, экономикалық тәуелділік арқылы да көрініс табады. Мұндай ортада өскен тбалалардың психологиясына орны толмас зиян келеді. Олар агрессияны қалыпты жағдай деп қабылдап, ертең сол әрекетті қайталауы мүмкін. Осылайша, зорлық бір ұрпақтан екінші ұрпаққа жалғасатын қауіпті тізбекке айналады.
Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңнамалық шаралар қарастырылған. Құқық қорғау органдары тарапынан қорғану нұсқамалары беріледі, құқықбұзушылар жауапкершілікке тартылады. Алайда заңның бар болуы жеткіліксіз, оны тиімді қолдану және қоғамның санасын өзгерту әлдеқайда маңызды. Заң қатал болуы мүмкін, бірақ сана өзгермесе, залал азаймайды.
Бүгінгі таңда ең маңыздысы – үнсіз қалмау. Тұрмыстық зорлық – жеке мәселе емес, ол қоғамдық қауіп. Әрбір әйел өз өмірінің құндылығын түсінуі керек. «Балалар үшін шыдаймын» деген түсінік кейде сол балалардың болашағына қауіп төндіретінін ұмытпау қажет. Себебі бақытсыз отбасында өскен бала бақытты қоғам құра алмайды.
Тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күрес – тек заңның емес, бүкіл қоғамның міндеті. Еліміздің кез келген өңірінде бұл мәселе ешкімді бей-жай қалдырмауы тиіс. «Ұят болады» деген ескі түсініктің орнына «әділет болуы керек» деген жаңа ұстаным қалыптасқанда ғана біз шын мәнінде қауіпсіз қоғам құра аламыз. Әйел – ана, ал ананың көз жасы – қоғамның
қасіреті. Оны тоқтату – бәріміздің ортақ парызымыз.
Мақпал МАРҚАБАЙ
