ҚҰРҚЫЛТАЙДЫҢ ҰЯСЫ КИЕЛІ МЕ?
Сол күндері тоғай арасынан құрқылтайдың ұясын көріп қалсақ, нағыз олжа тапқандай қуанатынбыз.
Үйге әкеліп, төрге іліп қоятынбыз.
Үлкендер оны ерекше құрметтейтін. Кейін ағайын-туыс, көрші-қолаң сұрап алып кететін. Біз бала болған соң, оның себебін түсінбейтінбіз.
Кейін білдік...
Құрқылтайдың ұясын халқымыз жай ғана құстың ұясы деп қарамаған. Оны кие, береке, шипа деп қабылдаған.
Халық емшілігінде құрқылтайдың ұясын түрлі суық тиюден болатын сырқаттарға пайдаланған. Әсіресе, ревматизмге, бүйрек пен несеп-жыныс жолдарының суықтауына, әйелдердің кейбір сырқаттарына ем ретінде қолданған. Ел ішінде тіпті «80 түрлі ауруға дауа» деген сөз де айтылады. Бұл – халық медицинасында сақталған таным. Оның бәрі заманауи медицинамен толық дәлелденген деуге болмайды. Бірақ ата-бабаның табиғатты бақылап, әр дүниенің қасиетін іздегені анық.
Ал құрқылтайдың өзі қандай құс?
Салмағы небәрі 8-12 грамм.
Бірақ оның салатын ұясына қарап, адамзаттың талай сәулетшісі таңғалған.
Құрқылтай ұяны бұтақтың басына жай ғана жапсыра салмайды. Ол оны тоқиды. Алдымен талдың мамығын, теректің үлпегін, қамыстың талшығын, жануарлардың жүнін жинайды. Содан кейін әр талшықты бір-бірімен шырмастырып, бірнеше апта бойы көздің жауын алатын қапшық тәрізді ұя жасайды.
Ең қызығы – ұяның кіреберісі ұзын дәліз секілді болады. Бұл жылуды сақтап, жаңбыр мен желден қорғайды әрі жылан мен басқа да жыртқыштардың кіруін қиындатады.
Сондықтан ғалымдар құрқылтайдың ұясын құстар әлеміндегі ең күрделі инженерлік құрылыстың бірі деп атайды.
Біздің ата-бабамыз мұны әлдеқашан білген.
Сол себепті қазақта «Құрқылтайдың ұясындай берекелі шаңырақ» деген тілек қалған.
Өйткені береке – үлкен үйде емес, ұқыптылықта.
Бақыт – байлықта емес, жылулықта.
Тағы бір қызығы, халық арасында құрқылтайдың бос қалған ұясын үйге ілсе, құт пен ырыс келеді деген ырым бар. Бұл – ғылыми дәлел емес, бірақ халқымыздың табиғатты бақылаудан туған әдемі танымы.
Кейде табиғат бізге мың кітаптан артық сабақ береді.
Солай емес пе, достар?!
