Темекі шегудің зияны
Темекі шегу – әлем бойынша миллиондаған адамның денсаулығын нашарлатып, өмірін ерте аяқтайтын ең қауіпті әдеттердің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) деректеріне сүйенсек, темекі жыл сайын 8 миллионнан астам адамның өліміне себеп болады. Егер пассивті шегуді қоссақ, бұл көрсеткіш одан да жоғары болуы мүмкін. Темекіге тәуелділік тек бір адамның тағдырына емес, бүкіл қоғамға, отбасыға және экономикалық жағдайға зиян келтіреді.
- Темекінің химиялық құрамы
Темекі түтінінде 7000-нан астам химиялық зат бар, оның ішінде:
- Никотин – күшті тәуелділік тудыратын улы зат
- Көміртек оксиді – қанға оттегінің түсуіне кедергі жасайды
- Формальдегид – канцероген
- Бензол – лейкоздың даму қаупін арттырады
- Ацетон, аммиак, мышьяк – өнеркәсіпте қолданылатын улы заттар
Бұл компоненттердің бір бөлігі ғана, ал олардың көпшілігі ұзақ мерзімді ауыр ауруларға әкеледі.
- Темекінің адам денсаулығына әсер
- 2.1.Тыныс алу жүйесіне тигізетін зияны
- Өкпе темекі түтінінің негізгі «соққысын» қабылдайды. Нәтижесінде:
- Созылмалы бронхит пен эмфизема дамиды
- Өкпенің газ алмасу қабілеті төмендейді
- ХОБЛ (Созылмалы Обструктивті Өкпе Ауруы) қалыптасады
- Өкпе қатерлі ісігінің даму қаупі 20–30 есе артады
Өкпе ұлпалары қайта қалпына келмейтін дәрежеде бұзылады.
2.2. Жүрек қан тамыр жүйесіне әсері
Темекі шегу:
2.2. Жүрек қан тамыр жүйесіне әсері
Темекі шегу:
- Қан қысымының жоғарылауына
- Тамырлардың тарылуына
- Тромб түзілуіне
- Холестерин тепе-теңдігінің бұзылуына
алып келеді.
Бұл инфаркт, инсульт, жүректің ишемиялық ауруы сияқты қауіпті жағдайлардың даму қаупін бірнеше есе арттырады.
2.3. Қатерлі ісіктердің даму қаупі
Темекі шегу келесі қатерлі ісіктердің басты себебі:
2.3. Қатерлі ісіктердің даму қаупі
Темекі шегу келесі қатерлі ісіктердің басты себебі:
- Өкпе
- Көмей
- Ауыз қуысы
- Пищевод
- Асқазан
- Ұйқы безі
- Қуық
- Бүйрек
ДДҰ мәліметі бойынша, барлық қатерлі ісік өлімдерінің кем дегенде 30%-ы темекімен байланысты.
2.4. Ас қорыту және ішкі ағзаларға әсері
Темекі:
2.4. Ас қорыту және ішкі ағзаларға әсері
Темекі:
- Асқазан жарасын ушықтырады
- Бауыр қызметінің бұзылуына әкеледі
- Инсулинге төзімділікке әсер етіп, диабет қаупін арттырады
2.5. Иммунитет пен гормондық жүйеге әсері
Темекі иммундық жүйені әлсіретіп:
Темекі иммундық жүйені әлсіретіп:
- Вирустық және бактериялық инфекцияларға қарсы тұруды төмендетеді
- Жазылу процесін баяулатады
Гормондарға әсері:
- Репродуктивті функция нашарлайды
- Ерлерде потенция әлсірейді
- Әйелдерде бедеулік қаупі жоғарылайды
- Темекі шегудің сыртқы келбетке әсері
Темекі шегу тек ішкі денсаулыққа емес, адамның сыртқы көрінісіне де үлкен зиян келтіреді:
- Терінің ерте қартаюы, әжімдердің пайда болуы
- Тіс пен қызыл иектің аурулары
- Шаштың түсуі
- Терінің сарғаюы
- Тұрақты жағымсыз иіс
Бұның бәрі жасты үлкен көрсетіп, сыртқы келбетке айтарлықтай әсер етеді.
- Пассивті темекі шегудің қауіптері
Темекіні өзіңіз шекпесеңіз де, темекі түтінін дем алу денсаулыққа қауіпті:
- Балаларда астма, бронхит, аллергия күшейеді
- Жүкті әйелдердің түсік тастау қаупі көтеріледі
- Ерте өлім қатері артады
Пассивті шегу – қоғамдық денсаулыққа төнген үлкен қауіп.
- Темекінің экономикалық және әлеуметтік зияны
Темекі шегу ел экономикасына да орасан шығын әкеледі:
- Денсаулық сақтау шығындарының көбеюі
- Жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуі
- Әлеуметтік бағдарламаларға қосымша салмақ
Темекі индустриясы жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның дамуына кедергі келтіреді.
- Темекіден бас тартудың пайдасы
Темекіні тастау – денсаулық үшін жасалатын ең тиімді қадамдардың бірі.
Бас тартқаннан кейінгі оң өзгерістер:
Бас тартқаннан кейінгі оң өзгерістер:
- 20 минуттан соң: қан қысымы қалыпқа келеді
- 1 күннен соң: жүрек талмасы қаупі төмендей бастайды
- 2–12 аптаның ішінде: өкпе мен жүрек жұмысы жақсарады
- 1 жылдан кейін: жүрек ауруының қаупі екі есе азаяды
- 5 жылдан кейін: инсульт қаупі темекі шекпейтін адаммен теңеседі
- 10 жылдан кейін: өкпе қатерлі ісігінің қаупі екі есе азаяды
Ағза темекіден бас тартқан сәттен бастап-ақ қалпына келе бастайды.
Қорытынды
Темекі шегу – ағза үшін толықтай зиянды әрекет. Оның оң жағы жоқ, ал теріс салдары денсаулықты, сыртқы көріністі, өмір сапасын және бюджетіңізді бұзады. Темекіден бас тарту – ұзақ және дені сау өмірдің алғашқы қадамы.
Бөлім басшы М.Сандыбайқызы
Қорытынды
Темекі шегу – ағза үшін толықтай зиянды әрекет. Оның оң жағы жоқ, ал теріс салдары денсаулықты, сыртқы көріністі, өмір сапасын және бюджетіңізді бұзады. Темекіден бас тарту – ұзақ және дені сау өмірдің алғашқы қадамы.
Бөлім басшы М.Сандыбайқызы
