ҚАСИЕТ ПЕН ҚАСІРЕТ АРАЖІГІ

«ТУРА БИДЕ ТУҒАН ЖОҚ, ТУҒАНДЫ БИДЕ ИМАН ЖОҚ» ДЕЙДІ ҚАЗАҚ. БҰЛ – ЖАЙ ҒАНА МАҚАЛ ЕМЕС, ТҰТАС ҰЛТТЫҢ ӨМІР СҮРУ ҚАҒИДАСЫ БОЛҒАН ҰСТАНЫМ. БАБАЛАРЫМЫЗ ӘДІЛДІКТІ ТУ ЕТІП КӨТЕРДІ. ҚАРА ҚЫЛДЫ ҚАҚ ЖАРҒАН БИЛЕРДІҢ АЛДЫНДА БАЙ МЕН КЕДЕЙДІҢ, ТӨРЕ МЕН ҚАРАНЫҢ, АҒАЙЫН МЕН ЖАТТЫҢ ҚҰҚЫ БІРДЕЙ БОЛДЫ. ӨЙТКЕНІ ОЛАР ЕЛДІҢ ТҰТАСТЫҒЫ МЕН МЕМЛЕКЕТТІҢ БЕРІКТІГІ ӘДІЛЕТКЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЕКЕНІН ЖАҚСЫ БІЛДІ.
Әділдік туралы сөз қозғағанда көңілде қуанышқа қарағанда қынжылыс басым. Тәуелсіздік жылдарында қол жеткізген жетістіктеріміз аз емес. Егемен ел болып. Әлем мойындаған мемлекет құрдық. Елорда салдық. Шекарамызды бекіттік. Ұлттық валютамыз айналымға шықты . Табиғи байлықтарды игердік. Халықаралық аренада өз орнымызды айқындадық.
Бірақ осы жетістіктердің көлеңкесінде елдің ертеңіне қауіп төндірген бір дерт қатар өсіп келе жатты. Ол – сыбайлас жемқорлық еді.Жемқорлық – ұрлықтың бір түрі ғана емес. Ол мемлекеттің тамырына түскен құрт. Ол қоғамның жүйкесін жейтін індет. Ол әділеттіліктің жауы, дамудың дұшпаны. Ол елдің қазынасын ғана емес, халықтың сенімін де ұрлайды.Кейбір адамдар жемқорлықты біреудің алған парасымен ғана өлшейді. Шын мәнінде оның зардабы әлдеқайда тереңде жатыр.
Ауылда жас жігіт бар еді. Оның арманы – кәсіп ашу. Ол мемлекеттен берілетін қайтарымсыз грант туралы естиді. Құжат жинайды. Жоба дайындайды. Болашағына сенеді. Талай түнін ұйқысыз өткізіп, комиссия алдында өз жобасын қорғайды. Бірақ соңында грант басқа адамға беріледі. Неге? Өйткені әлгі адамның танысы бар. Артында ықпалды ағасы бар. Телефон соғатын адамы бар.
Ал жобасы мықты, идеясы тың, кәсібін адал бастағысы келген азамат құр қол қалады.Осы кезде мемлекет қанша қаржы жоғалтты деген сұрақтан бұрын, қоғам қанша сенім жоғалтты деген сұрақ маңыздырақ.Өйткені әділетсіздікке ұшыраған адам келесі жолы мемлекеттік бағдарламаға сенбейді. Оның мемлекетке деген сенімі әлсірейді.Жемқорлықтың ең қауіпті тұсы да осында.
Бүгінгі жас маманды алайық. Ол мектепте жақсы оқыды. Университетті үздік аяқтады. Білім алды. Ізденді. Еңбек етті. Қызметке орналасу үшін конкурсқа қатысады. Бірақ жеңімпаз болып білімі жоғары адам емес, алдын ала келісілген адам шығады.Сонда әлгі жас маман қандай қорытынды жасайды?«Менің білімімнің қажеті жоқ екен. Бұл жерде диплом емес, таныстық жүреді екен» деген ой қалыптасады.Осылайша қоғам талантты жастарынан айырылады. Бірі шетелге кетеді. Бірі өз қабілетін басқа салаға жұмсайды. Бірі өмірден түңіледі.Ал жемқорлық сол күні тағы бір жеңіске жетеді.
Қызметтік жоғарылау мәселесінде де жағдай осыған ұқсас.Бір қызметкер жылдар бойы халыққа қызмет етеді. Жауапкершілік арқалайды. Тәжірибе жинайды. Бірақ басшылық қызмет босай қалса, лауазым оның емес, әлдекімнің туысына немесе танысына бұйырады.Сонда ұжымдағы адамдардың еңбекке деген құлшынысы қалай сақталмақ?Әділетсіздік үстемдік құрған жерде ынта жоғалады.Ынта жоғалған жерде нәтиже болмайды.Нәтиже болмаған жерде даму болмайды.Ал даму болмаған жерде мемлекет тоқырауға ұшырайды.Сондықтан жемқорлық мәселесі тек құқық қорғау органдарының немесе соттың мәселесі емес. Бұл – ұлттық қауіпсіздік мәселесі. Бұл – мемлекеттіліктің тағдырына қатысты мәселе.
Қазақ қоғамының осы қасіреті туралы мемлекет басшысы да бірнеше рет ашық айтты. Ел байлығының аз ғана топтың қолына шоғырлануы, әлеуметтік теңсіздіктің күшеюі, халықтың әділетті қоғамға деген сұранысының артуы – осының бәрі жылдар бойы қордаланған мәселелердің көрінісі еді.
Қаңтар оқиғасы да қоғамдағы қордаланған қайшылықтардың қаншалықты қауіпті деңгейге жеткенін көрсетті.Бірақ әрбір қасіреттің ішінде сабақ жатады.Сол сабақтың ең бастысы – әділетсіз қоғамның ұзақ өмір сүрмейтіндігі.Осы тұста ұлы дала ойшылдарының мұрасына жүгінген жөн.
Әл-фараби қайырымды қоғам туралы ілімінде мемлекеттің бақыты бірінші басшының қасиетіне байланысты екенін айтады. Оның пікірінше, елді басқарушы адам білімді ғана емес, адамгершілігі жоғары, халқына жанашыр болуы тиіс.Ал Абай болса «он жетінші қара сөзінде» ақыл, қайрат және жүректі таластырып, соңында үшеуінің тізгінін жүрекке ұстатады.Неге?Өйткені ақыл мейірімсіз болса – айлаға айналады.Қайрат арсыз болса – зорлыққа айналады.Ал жүрек әділетті болса ғана адамды дұрыс жолға бастайды.Біздің қоғамға дәл қазір жетіспей тұрғаны да осы жүрек.Жүрек болмаса заң қағаз күйінде қалады.Жүрек болмаса қызмет халыққа емес, қалтаға жұмыс істейді.Жүрек болмаса мемлекет байығанымен, халық бақытты болмайды.Сондықтан жемқорлықпен күрес тек жазалаумен шектелмеуі керек. Ол ең алдымен санадағы өзгерістен басталуы тиіс.Бала тәрбиесінен басталуы тиіс.Отбасынан басталуы тиіс.Мектептен басталуы тиіс.Мемлекеттік қызметтен басталуы тиіс.Әрбір адам өзінен бастауы тиіс.
Грант лайықты адамға берілсе – жаңа кәсіп ашылады.Егер жұмысқа білімді адам келсе – сапа артады.Егер қызметке адал маман көтерілсе – мемлекет күшейеді.Егер заң бәріне бірдей жұмыс істесе – халықтың сенімі нығаяды.
Әділет үстемдік құрса – қоғам өзгереді.Қазақ халқы әділетсіздікке мойынсұну үшін жаратылған халық емес. Бұл – әл-фарабиді, абайды, ахметті, міржақыпты, әлиханды дүниеге әкелген халық. Бұл – азаттық үшін жанын берген ерлердің ұрпағы.
Сондықтан біздің таңдауымыз жемқорлық жайлаған қоғам емес, адалдық салтанат құрған мемлекет болуы тиіс.Пара жүрген жерде парасат жоғалмасын!Таныстық жүрген жерде талант тұншықпасын!Әділет аяқасты болған жерде үнсіз қалмайық!Өйткені тәуелсіздікті сақтау шекараны күзетумен ғана өлшенбейді. Ол әр азаматтың ар-ұятын, адалдығын, әділетке деген сенімін сақтай білуімен өлшенеді.Әділетті қоғам – бұл арман емес.Ол – әрқайсымыздың таңдауымыз.Ал әділетті таңдаған халықтың болашағы әрқашан жарқын болмақ.
Мақпал МАРҚАБАЙ
8 771 372 68 78ҚАСИЕТ ПЕН ҚАСІРЕТ АРАЖІГІ
«ТУРА БИДЕ ТУҒАН ЖОҚ, ТУҒАНДЫ БИДЕ ИМАН ЖОҚ» ДЕЙДІ ҚАЗАҚ. БҰЛ – ЖАЙ ҒАНА МАҚАЛ ЕМЕС, ТҰТАС ҰЛТТЫҢ ӨМІР СҮРУ ҚАҒИДАСЫ БОЛҒАН ҰСТАНЫМ. БАБАЛАРЫМЫЗ ӘДІЛДІКТІ ТУ ЕТІП КӨТЕРДІ. ҚАРА ҚЫЛДЫ ҚАҚ ЖАРҒАН БИЛЕРДІҢ АЛДЫНДА БАЙ МЕН КЕДЕЙДІҢ, ТӨРЕ МЕН ҚАРАНЫҢ, АҒАЙЫН МЕН ЖАТТЫҢ ҚҰҚЫ БІРДЕЙ БОЛДЫ. ӨЙТКЕНІ ОЛАР ЕЛДІҢ ТҰТАСТЫҒЫ МЕН МЕМЛЕКЕТТІҢ БЕРІКТІГІ ӘДІЛЕТКЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЕКЕНІН ЖАҚСЫ БІЛДІ.
Әділдік туралы сөз қозғағанда көңілде қуанышқа қарағанда қынжылыс басым. Тәуелсіздік жылдарында қол жеткізген жетістіктеріміз аз емес. Егемен ел болып. Әлем мойындаған мемлекет құрдық. Елорда салдық. Шекарамызды бекіттік. Ұлттық валютамыз айналымға шықты . Табиғи байлықтарды игердік. Халықаралық аренада өз орнымызды айқындадық.
Бірақ осы жетістіктердің көлеңкесінде елдің ертеңіне қауіп төндірген бір дерт қатар өсіп келе жатты. Ол – сыбайлас жемқорлық еді.Жемқорлық – ұрлықтың бір түрі ғана емес. Ол мемлекеттің тамырына түскен құрт. Ол қоғамның жүйкесін жейтін індет. Ол әділеттіліктің жауы, дамудың дұшпаны. Ол елдің қазынасын ғана емес, халықтың сенімін де ұрлайды.Кейбір адамдар жемқорлықты біреудің алған парасымен ғана өлшейді. Шын мәнінде оның зардабы әлдеқайда тереңде жатыр.
Ауылда жас жігіт бар еді. Оның арманы – кәсіп ашу. Ол мемлекеттен берілетін қайтарымсыз грант туралы естиді. Құжат жинайды. Жоба дайындайды. Болашағына сенеді. Талай түнін ұйқысыз өткізіп, комиссия алдында өз жобасын қорғайды. Бірақ соңында грант басқа адамға беріледі. Неге? Өйткені әлгі адамның танысы бар. Артында ықпалды ағасы бар. Телефон соғатын адамы бар.
Ал жобасы мықты, идеясы тың, кәсібін адал бастағысы келген азамат құр қол қалады.Осы кезде мемлекет қанша қаржы жоғалтты деген сұрақтан бұрын, қоғам қанша сенім жоғалтты деген сұрақ маңыздырақ.Өйткені әділетсіздікке ұшыраған адам келесі жолы мемлекеттік бағдарламаға сенбейді. Оның мемлекетке деген сенімі әлсірейді.Жемқорлықтың ең қауіпті тұсы да осында.
Бүгінгі жас маманды алайық. Ол мектепте жақсы оқыды. Университетті үздік аяқтады. Білім алды. Ізденді. Еңбек етті. Қызметке орналасу үшін конкурсқа қатысады. Бірақ жеңімпаз болып білімі жоғары адам емес, алдын ала келісілген адам шығады.Сонда әлгі жас маман қандай қорытынды жасайды?«Менің білімімнің қажеті жоқ екен. Бұл жерде диплом емес, таныстық жүреді екен» деген ой қалыптасады.Осылайша қоғам талантты жастарынан айырылады. Бірі шетелге кетеді. Бірі өз қабілетін басқа салаға жұмсайды. Бірі өмірден түңіледі.Ал жемқорлық сол күні тағы бір жеңіске жетеді.
Қызметтік жоғарылау мәселесінде де жағдай осыған ұқсас.Бір қызметкер жылдар бойы халыққа қызмет етеді. Жауапкершілік арқалайды. Тәжірибе жинайды. Бірақ басшылық қызмет босай қалса, лауазым оның емес, әлдекімнің туысына немесе танысына бұйырады.Сонда ұжымдағы адамдардың еңбекке деген құлшынысы қалай сақталмақ?Әділетсіздік үстемдік құрған жерде ынта жоғалады.Ынта жоғалған жерде нәтиже болмайды.Нәтиже болмаған жерде даму болмайды.Ал даму болмаған жерде мемлекет тоқырауға ұшырайды.Сондықтан жемқорлық мәселесі тек құқық қорғау органдарының немесе соттың мәселесі емес. Бұл – ұлттық қауіпсіздік мәселесі. Бұл – мемлекеттіліктің тағдырына қатысты мәселе.
Қазақ қоғамының осы қасіреті туралы мемлекет басшысы да бірнеше рет ашық айтты. Ел байлығының аз ғана топтың қолына шоғырлануы, әлеуметтік теңсіздіктің күшеюі, халықтың әділетті қоғамға деген сұранысының артуы – осының бәрі жылдар бойы қордаланған мәселелердің көрінісі еді.
Қаңтар оқиғасы да қоғамдағы қордаланған қайшылықтардың қаншалықты қауіпті деңгейге жеткенін көрсетті.Бірақ әрбір қасіреттің ішінде сабақ жатады.Сол сабақтың ең бастысы – әділетсіз қоғамның ұзақ өмір сүрмейтіндігі.Осы тұста ұлы дала ойшылдарының мұрасына жүгінген жөн.
Әл-фараби қайырымды қоғам туралы ілімінде мемлекеттің бақыты бірінші басшының қасиетіне байланысты екенін айтады. Оның пікірінше, елді басқарушы адам білімді ғана емес, адамгершілігі жоғары, халқына жанашыр болуы тиіс.Ал Абай болса «он жетінші қара сөзінде» ақыл, қайрат және жүректі таластырып, соңында үшеуінің тізгінін жүрекке ұстатады.Неге?Өйткені ақыл мейірімсіз болса – айлаға айналады.Қайрат арсыз болса – зорлыққа айналады.Ал жүрек әділетті болса ғана адамды дұрыс жолға бастайды.Біздің қоғамға дәл қазір жетіспей тұрғаны да осы жүрек.Жүрек болмаса заң қағаз күйінде қалады.Жүрек болмаса қызмет халыққа емес, қалтаға жұмыс істейді.Жүрек болмаса мемлекет байығанымен, халық бақытты болмайды.Сондықтан жемқорлықпен күрес тек жазалаумен шектелмеуі керек. Ол ең алдымен санадағы өзгерістен басталуы тиіс.Бала тәрбиесінен басталуы тиіс.Отбасынан басталуы тиіс.Мектептен басталуы тиіс.Мемлекеттік қызметтен басталуы тиіс.Әрбір адам өзінен бастауы тиіс.
Грант лайықты адамға берілсе – жаңа кәсіп ашылады.Егер жұмысқа білімді адам келсе – сапа артады.Егер қызметке адал маман көтерілсе – мемлекет күшейеді.Егер заң бәріне бірдей жұмыс істесе – халықтың сенімі нығаяды.
Әділет үстемдік құрса – қоғам өзгереді.Қазақ халқы әділетсіздікке мойынсұну үшін жаратылған халық емес. Бұл – әл-фарабиді, абайды, ахметті, міржақыпты, әлиханды дүниеге әкелген халық. Бұл – азаттық үшін жанын берген ерлердің ұрпағы.
Сондықтан біздің таңдауымыз жемқорлық жайлаған қоғам емес, адалдық салтанат құрған мемлекет болуы тиіс.Пара жүрген жерде парасат жоғалмасын!Таныстық жүрген жерде талант тұншықпасын!Әділет аяқасты болған жерде үнсіз қалмайық!Өйткені тәуелсіздікті сақтау шекараны күзетумен ғана өлшенбейді. Ол әр азаматтың ар-ұятын, адалдығын, әділетке деген сенімін сақтай білуімен өлшенеді.Әділетті қоғам – бұл арман емес.Ол – әрқайсымыздың таңдауымыз.Ал әділетті таңдаған халықтың болашағы әрқашан жарқын болмақ.
Мақпал МАРҚАБАЙ